نقش بازیهای بیرون از خانه و طبیعتگردی در یادگیری کودکان خردسال
بازی بیرون از خانه فقط فرصتی برای تخلیه انرژی کودک نیست؛ فضای باز میتواند به یک محیط یادگیری زنده و واقعی تبدیل شود. کودک در طبیعت میدود، میپرد، تعادلش را حفظ میکند، با دیگران همکاری میکند، سؤال میپرسد، چیزهای مختلف را لمس میکند و درباره آنچه میبیند فکر میکند.
در خانه، بسیاری از تجربهها از طریق اسباببازی، تصویر یا صفحهنمایش اتفاق میافتند؛ اما در طبیعت، کودک با پدیدهها بهصورت مستقیم روبهرو میشود: برگ واقعاً بافت دارد، سنگ وزن دارد، آب حرکت میکند، باد شنیده و احساس میشود و مورچه مسیر خودش را دنبال میکند.
به همین دلیل، بازیهای بیرون از خانه و طبیعتگردی میتوانند همزمان از رشد این مهارتها حمایت کنند:
- مهارتهای حرکتی درشت و ظریف
- توجه و تمرکز
- حل مسئله و تفکر علمی
- زبان و واژهآموزی
- خلاقیت و بازی نمادین
- همکاری و مهارتهای اجتماعی
- خودتنظیمی و مدیریت احساسات
- ارتباط با محیطزیست
هدف این نیست که هر گردش بیرون از خانه به یک کلاس آموزشی تبدیل شود. کافی است کودک فرصت امنی برای حرکت، کشف و بازی آزاد داشته باشد.
بازی بیرون از خانه چه تفاوتی با بازی در خانه دارد؟
فضای باز معمولاً امکانات و محدودیتهای متفاوتی نسبت به خانه دارد. کودک در بیرون میتواند آزادانهتر حرکت کند و با مواد طبیعی و محیطهای متنوع روبهرو شود.
در فضای باز، کودک فرصت بیشتری برای این فعالیتها دارد:
- دویدن و تغییر سرعت
- پریدن از روی موانع کوچک
- بالا رفتن و پایین آمدن
- حفظ تعادل روی سطوح گوناگون
- پرتاب کردن و گرفتن توپ
- کشیدن، هل دادن و جابهجا کردن اشیا
- ساختن با شن، خاک، برگ و چوب
- بازیهای گروهی و پرتحرک
فضای بیرون همچنین بازی را کمتر قابلپیشبینی میکند. یک جعبه در خانه ممکن است همیشه همان جعبه باشد؛ اما یک چوب در طبیعت میتواند برای کودک امروز عصا، فردا قاشق غولپیکر و روز دیگر چوب جادویی باشد. این ویژگی به رشد بازی تخیلی و تفکر انعطافپذیر کمک میکند.
تأثیر بازیهای بیرون از خانه بر رشد حرکتی کودک
کودک برای رشد ماهیچهها، هماهنگی بدن و اعتمادبهنفس حرکتی، به تمرینهای واقعی و متنوع نیاز دارد. بازی در فضای باز، این فرصت را بدون نیاز به آموزش رسمی فراهم میکند.
مهارتهای حرکتی درشت
مهارتهای حرکتی درشت شامل استفاده از ماهیچههای بزرگ بدن برای حرکتهایی مانند راه رفتن، دویدن، پریدن و بالا رفتن است.
فعالیتهای زیر به رشد این مهارتها کمک میکنند:
- راه رفتن روی چمن، خاک، شن یا مسیر سنگفرش
- پریدن از روی خط یا شاخههای کوچک
- بالا رفتن از وسایل مناسب زمین بازی
- دویدن دنبال حباب یا توپ
- لیلی کردن
- غلت زدن روی چمن تمیز
- حفظ تعادل روی یک خط کشیدهشده روی زمین
- عبور از مسیر مانع ساده
- لگد زدن به توپ
- هل دادن چرخدستی یا اسباببازی مناسب سن
کودک از طریق این فعالیتها یاد میگیرد بدنش چگونه حرکت میکند، چطور سرعتش را تنظیم کند و هنگام تغییر سطح زمین تعادلش را حفظ کند.
مهارتهای حرکتی ظریف
فضای باز فقط برای دویدن نیست. جمعکردن برگها، برداشتن سنگریزههای بزرگ، کار با بیلچه و ساختن شکل با گل نیز به تقویت انگشتان و هماهنگی چشم و دست کمک میکنند.
چند فعالیت ساده:
- جمعکردن برگهای ریختهشده
- چیدن گلبرگهای افتاده در ظرف
- ریختن شن با پیمانه
- ساختن مسیر با سنگهای بزرگ و بیخطر
- نقاشی با چوب روی خاک مرطوب
- چاپزدن با برگ روی کاغذ
- ساختن کلاژ با برگ و دانه
- آبپاشی با آبپاش کوچک
- استفاده از گچ برای نقاشی روی سطح امن
برای کودکان خردسال، اشیای طبیعی کوچک میتوانند خطر خفگی داشته باشند. بنابراین انتخاب مواد و نظارت بزرگسال ضروری است.
طبیعتگردی چگونه به یادگیری کودک کمک میکند؟
طبیعتگردی برای کودک خردسال لازم نیست سفر طولانی به جنگل یا کوه باشد. پیادهروی در پارک، حیاط، باغ، فضای سبز محله یا حتی مشاهده آسمان از بالکن نیز میتواند تجربهای طبیعتمحور باشد.
کودک در طبیعت یاد میگیرد که:
- چیزها را با دقت مشاهده کند
- میان اشیا شباهت و تفاوت پیدا کند
- سؤال بپرسد
- حدس بزند
- نتیجه مشاهدهاش را توضیح دهد
- تغییرات را در طول زمان دنبال کند
- و تجربههایش را با دیگران در میان بگذارد
مثلاً وقتی کودک میپرسد «چرا این برگ زرد شده؟»، لازم نیست والد فوراً پاسخ علمی کامل بدهد. میتوانید بگویید:
«سؤال خوبی پرسیدی. بیا چند برگ دیگر را هم نگاه کنیم و ببینیم همه آنها زرد شدهاند یا نه.»
در این گفتوگو، کودک مشاهده، مقایسه و فکر کردن را تمرین میکند.
آموزش مفاهیم علمی با بازی در طبیعت
بازی بیرون از خانه میتواند مفاهیم ابتدایی علوم را به تجربهای ملموس تبدیل کند.
مشاهده و دستهبندی
از کودک بخواهید برگها یا سنگهای بزرگ و بیخطر را بر اساس ویژگیهایشان گروهبندی کند:
- روشن و تیره
- بزرگ و کوچک
- صاف و زبر
- گرد و کشیده
- خشک و تازه
- سبز و زرد
این فعالیتها پایههای تفکر ریاضی و علمی را تقویت میکنند.
آشنایی با آبوهوا
با کودک درباره وضعیت هوا حرف بزنید:
- امروز هوا گرم است یا سرد؟
- باد میوزد؟
- ابرها چه شکلی هستند؟
- زمین خیس است یا خشک؟
- سایه درخت کجاست؟
- آیا سایه در طول زمان تغییر میکند؟
کودک از این راه با تغییر، اندازهگیری ساده، زمان و علت و معلول آشنا میشود.
مشاهده موجودات زنده
تماشای پرنده، پروانه، مورچه یا حلزون فرصتی برای یادگیری است. میتوانید بپرسید:
- این جانور کجا حرکت میکند؟
- چه چیزی میخورد؟
- پا دارد یا بال؟
- چگونه از خودش محافظت میکند؟
- به نظر میرسد کجا میرود؟
به کودک یاد بدهید جانوران را تماشا کند، اما آنها را نگیرد، اذیت نکند یا از محل زندگیشان دور نکند.
آزمایشهای ساده
در فضای باز میتوانید آزمایشهای ساده و ایمن انجام دهید:
- کدام برگ روی آب میماند؟
- کدام سنگ سنگینتر است؟
- آب روی خاک خشک سریعتر ناپدید میشود یا خاک مرطوب؟
- کدام اشیا سایه ایجاد میکنند؟
- باد کدام تکه کاغذ را بیشتر حرکت میدهد؟
هدف، حفظ کردن پاسخ نیست؛ هدف این است که کودک پیشبینی کند، آزمایش کند و نتیجه را توضیح دهد.
نقش بازیهای بیرون از خانه در تقویت زبان و سواد اولیه
طبیعت پر از واژههای تازه است. کودک در یک گردش کوتاه میتواند کلماتی مانند «شاخه»، «ریشه»، «پوست درخت»، «سایه»، «خزنده»، «زبر»، «لغزنده»، «خیس» و «خشک» را در موقعیت واقعی یاد بگیرد.
برای تقویت زبان:
- درباره آنچه میبینید با کودک حرف بزنید.
- از او بخواهید تجربهاش را توصیف کند.
- واژههای جدید را در جمله به کار ببرید.
- از کودک بخواهید داستانی درباره یک برگ یا سنگ بسازد.
- بعد از گردش، نقاشی او را بهانه گفتوگو قرار دهید.
- عکسهای طبیعت را با کتابهای تصویری مقایسه کنید.
بازی «من چه چیزی میبینم؟»
بگویید:
«من چیزی میبینم که سبز است و روی زمین افتاده.»
کودک باید حدس بزند چیست. سپس نوبت او شود که توصیف کند.
داستانسازی با اشیای طبیعی
یک برگ، چوب یا سنگ را انتخاب کنید و بپرسید:
- این برگ از کجا آمده؟
- اگر میتوانست حرف بزند، چه میگفت؟
- این چوب به چه چیزی شبیه است؟
- این سنگ در داستان ما چه نقشی دارد؟
این بازی هم واژگان و جملهسازی را تقویت میکند و هم تخیل کودک را به کار میاندازد.
کتابخوانی در فضای باز
گاهی یک کتاب تصویری را به پارک ببرید و زیر درخت بخوانید. پس از خواندن، کودک میتواند چیزهایی را که در کتاب دیده، در محیط واقعی پیدا کند؛ مثلاً برگ، پرنده، ابر یا گل.
بازی در طبیعت و رشد خلاقیت کودک
طبیعت مواد آماده و کاربردهای مشخصی ندارد؛ به همین دلیل کودک باید خودش تصمیم بگیرد با آنها چه کند.
چند ایده:
- ساخت خانه برای عروسک با چوب و برگ
- درست کردن غذای خیالی با گل و سنگ
- ساختن تاج با برگهای افتاده
- طراحی مسیر برای ماشین اسباببازی
- ساختن لانه خیالی برای حیوانات
- درست کردن نقاشی با برگ و گلبرگ
- ساختن مجسمه با شاخههای کوچک و مواد طبیعی
- بازی نمایشی با شن و آب
در این فعالیتها، نتیجه نهایی اهمیت کمتری دارد. مهم این است که کودک:
- ایده بدهد
- انتخاب کند
- اشتباه کند
- دوباره امتحان کند
- و روش خودش را پیدا کند
والد بهتر است بهجای اصلاح مداوم، سؤالهایی مانند این بپرسد:
- «میخواهی این را چطور بسازی؟»
- «اگر باد آمد چه کار میکنی؟»
- «چه چیز دیگری لازم داری؟»
- «چطور میتوانی آن را محکمتر کنی؟»
بازی بیرون از خانه و تقویت مهارتهای اجتماعی
فضای باز فرصت خوبی برای بازی با خواهر و برادر، دوستان یا کودکان دیگر فراهم میکند. کودک در بازی گروهی یاد میگیرد:
- نوبت را رعایت کند
- وسیلهای را با دیگری شریک شود
- درباره قوانین توافق کند
- اختلافها را حل کند
- از دیگران کمک بخواهد
- شکست را تحمل کند
- و موفقیت دیگران را بپذیرد
بازیهای گروهی پیشنهادی
- توپبازی با نوبت
- ساختن یک قلعه با شن
- گنجیابی گروهی
- پیدا کردن اشیای همرنگ
- مسابقه آرام راه رفتن روی خط
- کاشتن و آب دادن به گیاه
- ساختن مسیر مانع با همکاری چند کودک
در این بازیها بهتر است والد همه اختلافها را فوراً حل نکند. اگر خطر جدی وجود ندارد، چند لحظه به کودکان فرصت دهید خودشان مذاکره کنند. در صورت نیاز میتوانید بگویید:
«هر دو دوست دارید با این بیلچه بازی کنید. چه راهی پیدا کنیم که هر دو نفر بتوانید از آن استفاده کنید؟»
بازی آزاد و بازی هدایتشده در فضای باز
هر دو نوع بازی ارزشمندند.
بازی آزاد
در بازی آزاد، کودک انتخاب میکند:
- با چه چیزی بازی کند
- کجا برود
- چه داستانی بسازد
- و بازی را چگونه ادامه دهد
این نوع بازی به استقلال، خلاقیت و تصمیمگیری کمک میکند.
بازی هدایتشده
در بازی هدایتشده، والد یا مربی ایده یا قانون سادهای پیشنهاد میدهد؛ مثلاً:
- «بیا سه چیز قرمز پیدا کنیم.»
- «ببینیم چند بار میتوانی توپ را داخل سبد بیندازی.»
- «بیایید برای مورچهها مسیر بکشیم، بدون اینکه به آنها دست بزنیم.»
بهتر است بین این دو نوع بازی تعادل وجود داشته باشد. والد نباید تمام بازی را کنترل کند؛ بلکه میتواند جرقهای برای شروع ایجاد کند و سپس اجازه دهد کودک مسیر خودش را بسازد.
بازیهای بیرون از خانه برای کودکان کمسن
کودکان خردسال به فعالیتهای ساده، کوتاه و تکرارشونده علاقه دارند.
برای نوپایان
- راه رفتن روی چمن با همراهی بزرگسال
- لمس برگهای بزرگ و سالم
- بازی با آب در ظرف کمعمق
- دنبال کردن حباب
- هل دادن توپ بزرگ
- پیدا کردن اشیای همرنگ
- گوش دادن به صداهای محیط
برای کودکان سه تا چهار ساله
- مسیر تعادلی ساده
- پرش از روی خط
- جمعآوری و دستهبندی برگها
- نقاشی با گچ
- گنجیابی تصویری
- ساختن خانه خیالی
- مشاهده حشرات از فاصله مناسب
برای کودکان پنج تا شش ساله
- اندازهگیری قد یک گیاه با نخ
- نقاشی یا نوشتن فهرست چیزهای دیدهشده
- ساختن نقشه ساده از مسیر
- کاشتن دانه و پیگیری رشد آن
- بازیهای قانوندار گروهی
- ثبت وضعیت آبوهوا با نقاشی یا علامت
- ساختن سازه با چوبهای افتاده و مواد طبیعی بیخطر
سنها تقریبیاند. توانایی و علاقه هر کودک را در نظر بگیرید و فعالیت را سادهتر یا دشوارتر کنید.
ایدههای ساده برای طبیعتگردی خانوادگی
برای طبیعتگردی لازم نیست برنامهای پرهزینه یا سفر طولانی داشته باشید.
گنجیابی طبیعت
یک فهرست تصویری تهیه کنید:
- یک برگ زرد
- یک سنگ گرد
- چیزی زبر
- یک پرنده
- یک گل
- یک چوب بلند
- یک سایه
کودک میتواند موارد پیداشده را فقط نشان دهد یا با کمک والد علامت بزند.
پیادهروی حسی
از کودک بخواهید به صداها و حسهای مختلف توجه کند:
- چه چیزی میشنوی؟
- باد را روی صورتت احساس میکنی؟
- کدام سطح نرمتر است؟
- بوی کدام گیاه را دوست داری؟
در لمس گیاهان و مواد طبیعی، ابتدا از بیخطر بودن آنها مطمئن شوید.
دفترچه طبیعت
یک دفترچه کوچک برای کودک تهیه کنید تا در آن:
- برگ بکشد
- وضعیت هوا را نقاشی کند
- چیزهای دیدهشده را با کمک والد ثبت کند
- یا درباره یک حیوان داستان بنویسد
اگر کودک هنوز نمینویسد، والد میتواند جملههای او را یادداشت کند.
باغبانی ساده
کودک میتواند با فعالیتهای سادهای مانند اینها همراه شود:
- ریختن خاک
- کاشتن دانه
- آب دادن
- مشاهده جوانه
- اندازهگیری رشد گیاه
- کشیدن تصویر تغییرات
باغبانی مفاهیمی مانند مراقبت، صبر، تغییر و مسئولیتپذیری را بهشکل واقعی آموزش میدهد.
طبیعتگردی در فصلهای مختلف
هر فصل فرصت تازهای فراهم میکند:
- بهار: جوانهها، گلها و باران
- تابستان: سایه، گرما و آب
- پاییز: تغییر رنگ برگها
- زمستان: سرما، یخ و تغییر شکل محیط
لازم نیست هوا همیشه آفتابی باشد؛ اما شرایط باید برای سن کودک مناسب و از نظر ایمنی قابلقبول باشد.
چگونه از بازی بیرون از خانه برای آموزش مفاهیم پایه استفاده کنیم؟
آموزش رنگها
بگویید:
- «بیا سه چیز سبز پیدا کنیم.»
- «کدام برگ روشنتر است؟»
- «این گل به کدام رنگ نزدیکتر است؟»
آموزش شکل و اندازه
- سنگ گرد پیدا کنید.
- دو چوب را با هم مقایسه کنید.
- اشیا را از کوچک به بزرگ بچینید.
- شکل سایهها را بررسی کنید.
آموزش شمارش
- چند برگ در این دسته داریم؟
- چند بار توپ را پرتاب کردی؟
- چند سنگ بزرگ پیدا کردیم؟
- چند پله تا بالای سرسره هست؟
آموزش جهت و موقعیت
- توپ زیر نیمکت است یا کنار آن؟
- پرنده روی شاخه است یا بالای درخت؟
- از کدام مسیر به درخت میرسیم؟
- چیزی را پشت، جلو، کنار یا داخل چه چیزی میبینی؟
در این فعالیتها، آموزش از دل تجربه بیرون میآید و به تمرین خشک تبدیل نمیشود.
نقش بازی بیرون از خانه در تقویت توجه و خودتنظیمی
بازیهای فضای باز معمولاً به کودک فرصت میدهند حرکت کند، انتخاب کند و در فعالیتی که برایش جذاب است تمرکز کند. بازیهایی مانند عبور از مسیر مانع، دنبال کردن قوانین ساده یا ساختن یک سازه، کودک را وادار میکنند:
- به دستور یا قانون توجه کند
- قبل از حرکت برنامهریزی کند
- تکانه خود را کنترل کند
- در صورت شکست دوباره تلاش کند
- روش خود را تغییر دهد
- و تا پایان فعالیت بماند
این مهارتها به کارکردهای اجرایی مربوطاند؛ مهارتهایی که برای یادگیری، حل مسئله و روابط اجتماعی اهمیت دارند.
برای نمونه، وقتی کودک میخواهد از روی چند سنگ عبور کند، باید مسیر را ببیند، قدم بعدی را انتخاب کند، تعادلش را حفظ کند و اگر افتاد دوباره امتحان کند.
آیا بازی در طبیعت به آرامش کودک کمک میکند؟
بسیاری از کودکان پس از بازی و فعالیت بدنی در فضای باز آرامتر میشوند. تغییر محیط، نور طبیعی، حرکت بدن و فرصت دور شدن از صفحهنمایش میتواند به کاهش بیقراری و تنش کمک کند.
بااینحال، طبیعتگردی درمان همه مشکلات رفتاری یا عاطفی نیست. اگر کودک بهطور مداوم اضطراب شدید، مشکلات خواب، پرخاشگری یا ناتوانی جدی در تنظیم احساسات دارد، بهتر است با پزشک یا متخصص سلامت روان کودک مشورت شود.
والد میتواند در طبیعت فعالیتهای آرام هم پیشنهاد دهد:
- گوش دادن به صدای پرندگان
- نگاه کردن به ابرها
- نقاشی آرام
- مشاهده مورچهها
- نفس کشیدن عمیق و آهسته
- خواندن کتاب در فضای سبز
والدین چگونه در بازی بیرون از خانه همراه کودک باشند؟
والد لازم نیست همیشه مربی یا مدیر بازی باشد. بهترین همراهی معمولاً ترکیبی از حضور، توجه و آزادی است.
کارهایی که والد میتواند انجام دهد
- محیط امنی انتخاب کند.
- وسایل ضروری را آماده کند.
- با کودک درباره کشفهایش گفتوگو کند.
- گاهی ایدهای برای بازی پیشنهاد دهد.
- احساسات کودک را بازتاب دهد.
- تلاش کودک را تشویق کند.
- در صورت نیاز، قانون ایمنی را روشن و کوتاه توضیح دهد.
بهتر است والد کمتر این کارها را انجام دهد
- دائماً دستور بدهد.
- همه موانع را از سر راه کودک بردارد.
- هر لحظه او را اصلاح کند.
- بازی را به رقابت تبدیل کند.
- از کثیف شدن لباسها بیش از حد نگران شود.
- کودک را با کودکان دیگر مقایسه کند.
جملههایی مانند «دیدم خودت راهی پیدا کردی» یا «اول ترسیدی، اما دوباره امتحان کردی» از تعریفهای کلی مانند «تو خیلی باهوشی» مفیدترند؛ زیرا کودک را متوجه تلاش و راهبرد خودش میکنند.
خطرپذیری مناسب با خطر واقعی چه تفاوتی دارد؟
کودک در بازی بیرون از خانه باید فرصت داشته باشد تواناییهایش را امتحان کند؛ مثلاً از ارتفاع کم بالا برود، روی سطحی ناهموار راه برود یا از روی مانع کوتاهی بپرد. این تجربهها را میتوان خطرپذیری مناسب دانست.
اما خطرپذیری با خطر واقعی فرق دارد. خطر واقعی مانند این موارد باید حذف یا کنترل شود:
- خیابان و ترافیک
- آب عمیق
- ارتفاع زیاد
- وسایل بازی شکسته
- شیشه و فلز تیز
- گیاهان سمی
- حیوانات ناشناس
- آتش و وسایل داغ
- هوای بسیار گرم یا بسیار سرد
- احتمال گم شدن کودک
والد باید با توجه به سن و توانایی کودک تصمیم بگیرد چه کاری مناسب است. نظارت به این معنا نیست که کودک را لحظهای رها نکنیم یا دائماً به او «مواظب باش» بگوییم؛ بلکه یعنی محیط را بررسی کنیم و در موقعیتهای حساس نزدیک و آماده کمک باشیم.
نکات ایمنی مهم در بازی و طبیعتگردی
ایمنی محیط
پیش از شروع بازی، محیط را بررسی کنید:
- شیشه، میخ، سیم یا زباله وجود نداشته باشد.
- وسایل بازی سالم باشند.
- مسیر از خیابان و پارکینگ دور باشد.
- آب عمیق یا جریان خطرناک در نزدیکی نباشد.
- کودک در محدوده دید بزرگسال بماند.
- زمین بیش از حد لغزنده یا داغ نباشد.
ایمنی در برابر آفتاب و گرما
- در ساعات بسیار گرم، زمان بازی را کوتاهتر کنید.
- از سایه استفاده کنید.
- لباس خنک و مناسب بپوشانید.
- کلاه لبهدار در نظر بگیرید.
- کودک بهاندازه کافی آب بنوشد.
- نشانههای گرمازدگی مانند بیحالی، سردرد، تهوع یا گیجی را جدی بگیرید.
لباس مناسب
لباس کودک باید با محیط و فصل هماهنگ باشد:
- کفش بسته و مناسب برای دویدن
- لباس چندلایه در هوای سرد
- لباس ضدآب در هوای بارانی
- شلوار مناسب برای نشستن روی زمین
- لباس اضافه برای فعالیت با آب یا گل
پیشگیری از نیش حشرات و گزش
در مناطق دارای حشرات:
- لباس مناسب و پوشیدهتر استفاده کنید.
- پس از بازگشت بدن و لباس کودک را بررسی کنید.
- از مواد دفعکننده حشرات فقط طبق دستور و متناسب با سن کودک استفاده کنید.
- به کودک یاد دهید به لانه حشرات دست نزند.
شستن دستها
بعد از بازی با خاک، گل، حیوانات یا مواد طبیعی، دستهای کودک را بشویید؛ بهویژه پیش از غذا خوردن. همچنین به کودک یاد دهید مواد طبیعی را در دهان نگذارد.
ایمنی آب
حتی مقدار کمی آب میتواند برای کودک خردسال خطرناک باشد. کودک باید هنگام بازی کنار استخر، جوی، رودخانه، حوض یا ظرف آب، نظارت نزدیک و مستقیم داشته باشد.
اگر کودک از طبیعت یا بازی بیرون خوشش نمیآید چه کنیم؟
بعضی کودکان از خاک، حشرات، سروصدا، گرما یا محیط ناآشنا خوششان نمیآید. اجبار معمولاً نتیجه خوبی ندارد.
میتوانید:
- از زمان کوتاه شروع کنید.
- ابتدا محیط آشنایی مانند حیاط یا پارک نزدیک خانه را انتخاب کنید.
- یک وسیله مورد علاقه کودک همراه ببرید.
- اجازه دهید کودک فقط مشاهده کند.
- فعالیتهای تمیزتر مانند نقاشی یا حباببازی را شروع کنید.
- از پوشش مناسب برای کاهش ناراحتی حسی استفاده کنید.
- زمان بازی را به پایان خوشی مانند خوردن میانوعده یا خواندن کتاب پیوند دهید.
کمکم و با احترام به حساسیت کودک پیش بروید.
اگر هوا بارانی یا سرد بود، آیا بازی بیرون ممکن است؟
در بسیاری از شرایط، بازی کوتاه در هوای متفاوت میتواند تجربه جالبی باشد؛ به شرط آنکه:
- رعدوبرق، طوفان، گرمای شدید یا سرمای خطرناک وجود نداشته باشد.
- کودک لباس و کفش مناسب داشته باشد.
- کودک خیس یا سردش نشود.
- محیط لغزنده، آلوده یا ناامن نباشد.
- والد نشانههای خستگی و ناراحتی کودک را جدی بگیرد.
در روز بارانی میتوان:
- صدای باران را گوش کرد.
- چالههای آب کمعمق را مشاهده کرد.
- مسیر حرکت آب را دنبال کرد.
- با چتر رنگها را پیدا کرد.
- بعد از بازگشت، درباره تجربه نقاشی کشید.
در روزهای نامناسب، بازی در فضای سرپوشیده و فعال میتواند جایگزین شود.
چقدر بازی بیرون از خانه لازم است؟
برای همه کودکان یک زمان ثابت و اجباری برای بازی در فضای باز وجود ندارد؛ زیرا شرایط آبوهوا، سلامت کودک، امکانات خانواده و کیفیت محیط متفاوت است.
بااینحال، توصیههای سازمان جهانی بهداشت بر اهمیت فعالیت بدنی روزانه و کاهش بیتحرکی طولانی برای کودکان زیر پنج سال تأکید دارد. برای کودکان سه تا چهار ساله، WHO دستکم ۱۸۰ دقیقه فعالیت بدنی در طول روز را توصیه میکند که بخشی از آن باید فعالیت با شدت متوسط تا زیاد باشد. این فعالیتها میتوانند در طول روز و به شکلهای گوناگون انجام شوند و لزوماً همگی در فضای باز اتفاق نمیافتند.
بنابراین بهتر است بهجای تمرکز وسواسگونه بر دقیقهها، به این موارد توجه کنید:
- کودک هر روز فرصت حرکت داشته باشد.
- دورههای طولانی نشستن کاهش پیدا کند.
- بازی فعال و بازی آرام با هم ترکیب شوند.
- زمان صفحهنمایش جای بازی و خواب را نگیرد.
- فعالیت متناسب با علاقه و توانایی کودک باشد.
برنامه پیشنهادی هفتگی برای بازی در فضای باز
روز اول: بازی حرکتی
- دویدن دنبال توپ
- پریدن از روی خط
- عبور از مسیر مانع ساده
روز دوم: کشف رنگ و شکل
- پیدا کردن برگهای رنگی
- دستهبندی سنگهای بزرگ و بیخطر
- شمارش اشیای پیداشده
روز سوم: مشاهده طبیعت
- تماشای پرندگان
- گوش دادن به صداهای محیط
- جستوجوی نشانههای فصل
روز چهارم: هنر در طبیعت
- چاپ با برگ
- نقاشی با گچ
- ساخت کلاژ با مواد طبیعی افتاده
روز پنجم: بازی تخیلی
- ساخت خانه برای عروسک
- بازی آشپزی با گل و شن
- تبدیل چوب به ابزار خیالی
روز ششم: باغبانی
- آب دادن گیاه
- کاشت دانه
- مشاهده و نقاشی تغییرات
روز هفتم: گردش خانوادگی آرام
- پیادهروی کوتاه
- کتابخوانی در فضای سبز
- گفتوگو درباره چیزهایی که کودک دیده است
این برنامه فقط یک نمونه است و میتوانید آن را با شرایط خانواده تغییر دهید.
از بازی بیرون از خانه برای آموزش محیطزیست استفاده کنیم
ارتباط کودک با طبیعت از تجربههای کوچک شکل میگیرد. وقتی کودک برای گیاه آب میریزد یا یاد میگیرد زباله را در سطل بیندازد، مفهوم مراقبت از محیطزیست را بهصورت عملی تجربه میکند.
کارهای ساده:
- جمعکردن زبالههای بیخطر با کمک بزرگسال
- استفاده دوباره از ظرف برای کاشت گیاه
- مراقبت از یک گلدان
- نریختن زباله در طبیعت
- مشاهده جانوران بدون آسیب زدن به آنها
- استفاده نکردن بیدلیل از آب
- احترام به گلها، درختان و لانه جانوران
در این آموزشها، بهتر است والد بیشتر الگو باشد تا سخنران.
جمعبندی
بازیهای بیرون از خانه و طبیعتگردی، بخش مهمی از رشد سالم کودکان خردسال هستند. کودک در فضای باز فقط انرژی مصرف نمیکند؛ او حرکت، مشاهده، گفتوگو، حل مسئله، همکاری و خلاقیت را تمرین میکند.
برای استفاده بهتر از این فرصت:
- محیطی امن و متناسب با سن کودک انتخاب کنید.
- اجازه دهید کودک بازی آزاد داشته باشد.
- فعالیتهای ساده و کمهزینه پیشنهاد دهید.
- درباره کشفهای کودک با او گفتوگو کنید.
- او را با طبیعت آشنا کنید، نه اینکه دائماً از او امتحان بگیرید.
- خطرهای واقعی را کنترل کنید، اما از همه تجربههای چالشبرانگیز جلوگیری نکنید.
- شرایط حسی، جسمی و علاقه کودک را در نظر بگیرید.
- بازی بیرون را به بخشی منظم و لذتبخش از زندگی خانوادگی تبدیل کنید.
لازم نیست برای طبیعتگردی حتماً به مقصدی دور بروید. گاهی یک برگ روی زمین، یک سایه روی دیوار یا صدای پرنده در پارک محله، میتواند آغاز یک تجربه مهم یادگیری باشد.
منابع
-
American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org
Playing Outside: Why It’s Important for Kids
-
American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org
Nature Art: Outdoor Inspiration to Boost Your Child’s Development
-
American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org
The Power of Play: How Fun and Games Help Children Thrive
-
National Association for the Education of Young Children (NAEYC)
Kinsner, K. Fresh Air, Fun, and Exploration: Why Outdoor Play Is Essential for Healthy Development
https://www.naeyc.org/resources/pubs/yc/may2019/outdoor-play-is-essential
-
National Association for the Education of Young Children (NAEYC)
Nature-Based Early Childhood Education
-
NAEYC
Outdoor Play and Learning Resources
-
Center on the Developing Child at Harvard University
Brain-Building Through Play: Activities for Infants, Toddlers, and Children
https://developingchild.harvard.edu/resources/handouts-tools/brainbuildingthroughplay/
-
Center on the Developing Child at Harvard University
Activities Guide: Enhancing and Practicing Executive Function Skills with Children from Infancy to Adolescence
-
Center on the Developing Child at Harvard University
Place Matters: The Environment We Create Shapes the Foundations of Healthy Development
https://developingchild.harvard.edu/wp-content/uploads/2024/10/HCDC_WP16_R2A.pdf
-
World Health Organization (WHO)
WHO Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children Under 5 Years of Age
https://www.who.int/publications/i/item/9789241550536
- World Health Organization (WHO)
To Grow Up Healthy, Children Need to Sit Less and Play More
https://www.who.int/news/item/24-04-2019-to-grow-up-healthy-children-need-to-sit-less-and-play-more
- Child Mind Institute
Why Kids Need to Spend Time in Nature
https://childmind.org/article/why-kids-need-to-spend-time-in-nature/
- Child Mind Institute
How Young Children’s Play Promotes Healthy Development
https://childmind.org/article/how-young-childrens-play-promotes-healthy-development/
نویسنده
لینک کوتاه