طراحی فضاهای آموزشی پیش‌دبستانی و دبستانی برای حمایت و رشد کودکان

گاهی از کلاس درس به عنوان «معلم سوم» یاد می‌شود؛ شما می‌توانید از فضای کلاس برای تقویت تمرکز و استقلال دانش‌آموزان استفاده کنید. سابقاً فکر می‌کردم رفتار کودکان بیشتر تحت تاثیر فعالیت‌هایی است که برنامه‌ریزی می‌کنم و همچنین سبک مدیریت کلاسم. اما با مرور زمان متوجه شدم که محیط فیزیکی نیز اغلب نقش پررنگی ایفا می‌کند. بدون یک چیدمان درست، کلاس‌ها می‌توانند آشفته به نظر برسند؛ جایی که کودکان به‌سرعت از یک فعالیت به فعالیت دیگر می‌پرند، به یکدیگر برخورد می‌کنند و برای استقرار و تمرکز روی یادگیری دچار چالش می‌شوند. گاهی اوقات، کلاس نیاز به مداخله آموزشی ندارد، بلکه به تغییری در خودِ محیط یادگیری نیازمند است.

من به عنوان یک معلم به روش مونته‌سوری، همیشه مجذوب مفهوم «محیط آماده‌شده» بوده‌ام؛ این ایده که خودِ کلاس درس می‌تواند از استقلال و خودتنظیمی کودکان پشتیبانی کند. اگرچه هر کلاسی متفاوت است، اما چند انتخاب هوشمندانه در طراحی می‌تواند تغییری پرمعنا در نحوه حرکت و یادگیری کودکان در طول روز ایجاد کند.

۱. از نورپردازی شروع کنید

نورپردازی یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای تغییر احساس و فضای کلاس است. در حالی که لامپ‌های فلورسنت (مهتابی) می‌توانند برای کودکان زننده و خسته‌کننده باشند، نورهای ملایم‌تر و نور طبیعی خورشید به ایجاد فضایی آرام‌تر کمک می‌کنند. من در مناطق مطالعه از آباژورها و چراغ‌هایی با نور قابل تنظیم استفاده می‌کنم و تا جای ممکن لامپ‌های فلورسنت را خاموش نگه داشته و پرده‌ها را کنار می‌زنم. این ترکیب از نور ملایم‌تر در داخل کلاس و نور طبیعی خورشید از بیرون، به جذاب‌تر و دلپذیرتر شدن محیط کلاس کمک می‌کند.

۲. در کلاس درس نظم ایجاد کنید

کودکان خردسال اغلب زمانی که در محیطی قابل پیش‌بینی قرار دارند، احساس اعتمادبه‌نفس و توانمندی بیشتری می‌کنند. وقتی وسایل جای مشخصی داشته باشند، قفسه‌ها مرتب باشند و کودکان بدانند هر چیزی کجاست، انرژی کمتری را صرف رفت‌وآمد در کلاس و انرژی بیشتری را صرف یادگیری می‌کنند. یکی از موثرترین راه‌ها برای ایجاد نظم، سازماندهی شفاف است. قفسه‌های باز، مناطق یادگیریِ تفکیک‌شده و برچسب‌های بصری (شامل تصویر و متن) به کودکان کمک می‌کنند نحوه کارکرد اتاق را درک کنند. این کار همچنین از استقلال کودکان پشتیبانی کرده و به آن‌ها اجازه می‌دهد به جای وابستگی قدم‌به‌قدم به بزرگسالان، خودشان در کلاس جابه‌جا شوند.

در کلاس خودم، مطمئن می‌شوم وسایلی که دانش‌آموزانم نیاز دارند مرتب، در دسترس و در ارتفاع قد خودشان نگهداری شوند. این یک تغییر ساده در چیدمان کلاس است که می‌تواند تاثیری بزرگ بر تجربه دانش‌آموزان از فضا بگذارد. من همچنین سعی می‌کنم تعادلی بین تصاویر بصریِ مفید و مواردی که باعث تحریک بیش از حد حواس می‌شوند برقرار کنم. تنها از چند رنگ محدود برای تابلوها و برچسب‌ها استفاده می‌کنم و برخی از فضاها را هدفمندانه خالی نگه می‌دارم تا دانش‌آموزان جایی داشته باشند که بدون حواس‌پرتی به انجام کار خود بپردازند. ایجاد نظم به این معنی نیست که کلاس شما باید بی‌نقص و بی‌عیب باشد؛ بلکه به معنای ساختن کلاسی است که کودکان بتوانند به‌راحتی آنچه را نیاز دارند پیدا کنند و پس از پایان کار، وسایل را سر جای خود برگردانند. وقتی محیط این سطح از پیش‌بینی‌پذیری را فراهم کند، جابه‌جایی بین فعالیت‌ها روان‌تر می‌شود و کودکان در طول روز بهتر می‌توانند رفتار خود را مدیریت کنند.

۳. به مسیرهای رفت‌وآمد توجه کنید

مسیر رفت‌وآمد و تردد اغلب هنگام چیدن کلاس نادیده گرفته می‌شود؛ در حالی که نحوه حرکت کودکان در فضا می‌تواند تاثیری جدی بر آرامش و تمرکز آن‌ها داشته باشد. وقتی مسیرها شلوغ باشند یا کودکان مجبور شوند برای دسترسی به وسایل مدام از وسط مناطق فعالِ یادگیری رد شوند، مزاحمت‌ها و وقفه در کارها طبیعتاً افزایش می‌یابد. ممکن است سازه بلاکیِ یک کودک فرو بریزد یا کودکی که وسایل نقلیه و نقاشی حمل می‌کند، حواسش به بازی‌های نمایشی پرت شود. همین ناامیدی‌های کوچک می‌توانند به‌سرعت روی هم انباشته شوند.هنگام چیدمان کلاس، بسیار مفید است که فکر کنیم دانش‌آموزان چگونه در فضا حرکت کرده و از آن استفاده خواهند کرد. من سعی می‌کنم مسیرهای رفت‌وآمد بین بخش‌ها را باز نگه دارم، دسترسی آسان به وسایل پرکاربرد را تضمین کنم و فضاهای پرتحرک را از بخش‌های آرام‌تر جدا سازم. گاهی اوقات جابه‌جا کردن یک قفسه، تغییر محل یک میز یا ایجاد یک مسیر عریض‌تر می‌تواند باعث شود کلاس کاربردی‌تر و کارآمدتر به نظر برسد.

۴. فضایی برای مکث و آرامش ایجاد کنید

طبق تجربه من، دانش‌آموزان از داشتن فضایی که بتوانند در صورت نیاز در آن مکث کرده و انرژی خود را بازابی کنند، سود می‌برند. این بخش می‌تواند یک منطقه آرام باشد که هر کودکی در صورت نیاز به فاصله‌گرفتنِ کوتاه‌مدت از شلوغی کلاس، به آن دسترسی داشته باشد. در کلاس من، گوشه‌ای به عنوان «فضای مکث و بازتنظیمی» اختصاص داده شده است. در این بخش یک قالیچه کوچک، یک سبد کتاب، چند ابزار حسی، عروسک‌های پارچه‌ای و یک هدفون کاهش‌دهنده نویز قرار داده‌ام. در ابتدای سال تحصیلی، این فضا را به دانش‌آموزان معرفی می‌کنم و توضیح می‌دهم که هدف استفاده کوتاه‌مدت از این مکان است تا بتوانند با انرژی و آمادگی به فعالیت‌های کلاس بازگردند.

۵. حرکت را به بخشی از طراحی تبدیل کنید

در بسیاری از کلاس‌ها، حرکت به عنوان چیزی دیده می‌شود که می‌تواند یادگیری را مختل کند، اما کودکان خردسال نیاز دارند در طول روز فرصت حرکت داشته باشند. طراحی کلاس درس می‌تواند برای حمایت از این نیاز به کار گرفته شود. تخته‌های نقاشی ایستاده و صندلی‌های انعطاف‌پذیر، راه‌های مختلفی را برای درگیر شدن کودکان با کارهایشان در طول روز فراهم می‌کنند. من از هر دو در کلاسم استفاده می‌کنم تا دانش‌آموزان بتوانند آنچه را که برایشان بهتر است پیدا کنند. همچنین با فاصله دادن مناسب بین میزهای دانش‌آموزان، مطمئن می‌شوم که فضای کافی برای زنگ‌های تفریحِ حرکتی وجود دارد تا آن‌ها بتوانند پشت صندلی‌هایشان بایستند یا در اتاق قدم بزنند. طراحی هوشمندانه کلاس درس تمام چالش‌ها را از بین نمی‌برد، اما می‌تواند شرایطی را ایجاد کند که احساس توانمندی را برای کودکان آسان‌تر سازد.

پیش از آنکه معلم حتی یک دستورالعمل بدهد، این کلاس درس است که با کودکان سخن می‌گوید: کلاس به آن‌ها می‌گوید تا کجا می‌توانند حرکت کنند، به چه چیزهایی دسترسی دارند و چگونه از آن‌ها انتظار می‌رود با فضای اطراف خود تعامل داشته باشند.