افتادن دندانهای شیری و رویش دندانهای دائمی: مراقبتهای بهداشتی ضروری
افتادن اولین دندان شیری برای کودک معمولاً هیجانانگیز است؛ اما برای والدین و آموزگاران پرسشهای زیادی ایجاد میکند: دندانهای شیری از چه سنی میافتند؟ اگر دندان دائمی کج یا پشت دندان شیری رشد کند چه باید کرد؟ آیا لقشدن دندان طبیعی است؟ و در صورت ضربه یا افتادن دندان، چه زمانی مراجعه به دندانپزشک ضروری است؟
فرایند جایگزینی دندانهای شیری با دندانهای دائمی بخشی طبیعی از رشد کودک است، اما مراقبت نادرست میتواند خطر پوسیدگی، عفونت، نامرتبی دندانها و آسیب به دندان دائمی را افزایش دهد. در این راهنما، مراحل افتادن دندانهای شیری و رویش دندانهای دائمی، روش صحیح بهداشت دهان و دندان و نکات ضروری برای خانه و مدرسه را بررسی میکنیم.
دندانهای شیری چه زمانی میرویند و چه زمانی میافتند؟
کودک معمولاً با ۲۰ جوانه دندان شیری در فک متولد میشود. نخستین دندانها اغلب حدود ۶ماهگی از لثه بیرون میآیند؛ بااینحال، زمان رویش در کودکان متفاوت است. بعضی کودکان ممکن است نخستین دندان خود را پیش از ۶ماهگی و بعضی دیگر در ۱۲ تا ۱۴ماهگی داشته باشند.
بیشتر کودکان تا حدود ۳سالگی مجموعه کامل ۲۰ دندان شیری را دارند. این دندانها معمولاً از حدود ۶سالگی شروع به لقشدن میکنند و بهتدریج جای خود را به دندانهای دائمی میدهند.
جدول تقریبی رویش و افتادن دندانهای شیری
| نوع دندان شیری | زمان تقریبی رویش | زمان تقریبی افتادن |
|---|---|---|
| دندانهای پیشین مرکزی پایین | ۶ تا ۱۰ماهگی | ۶ تا ۷سالگی |
| دندانهای پیشین مرکزی بالا | ۸ تا ۱۲ماهگی | ۶ تا ۷سالگی |
| دندانهای پیشین کناری | ۹ تا ۱۶ماهگی | ۷ تا ۸سالگی |
| دندانهای آسیای اول | ۱۳ تا ۱۹ماهگی | ۹ تا ۱۱سالگی |
| دندانهای نیش | ۱۶ تا ۲۳ماهگی | ۹ تا ۱۲سالگی |
| دندانهای آسیای دوم | ۲۳ تا ۳۳ماهگی | ۱۰ تا ۱۲سالگی |
این اعداد تقریبی هستند و چند ماه تفاوت معمولاً طبیعی است. ترتیب رویش، تقارن فک بالا و پایین و وضعیت عمومی دهان، در ارزیابی دندانپزشک اهمیت بیشتری از یک سن دقیق دارد.
دندانهای شیری چه نقشی دارند؟
گاهی تصور میشود دندان شیری چون قرار است بیفتد، اهمیت چندانی ندارد. این تصور نادرست است. دندانهای شیری نقشهای مهمی در رشد کودک دارند:
کمک به جویدن و تغذیه
کودک برای جویدن غذاهای مختلف به دندانهای سالم نیاز دارد. درد یا پوسیدگی دندان ممکن است باعث شود کودک از خوردن بعضی غذاها، بهویژه غذاهای سفت و سالم، خودداری کند.
کمک به رشد گفتار
وجود دندانها و سلامت زبان و لبها در تلفظ برخی صداها مؤثر است. درد، افتادن زودهنگام یا از دستدادن چند دندان میتواند بر گفتار کودک تأثیر بگذارد.
حفظ فضای دندانهای دائمی
دندانهای شیری مانند نگهدارندههای طبیعی فضا عمل میکنند. اگر دندان شیری زودتر از زمان طبیعی از دست برود، دندانهای مجاور ممکن است به سمت فضای خالی حرکت کنند و مسیر رویش دندان دائمی را تغییر دهند.
هدایت دندان دائمی
ریشه دندان شیری هنگام آمادهشدن دندان دائمی بهتدریج تحلیل میرود. این فرایند باعث میشود دندان شیری لق شود و دندان دائمی در مسیر مناسبتری رویش پیدا کند.
تأثیر بر سلامت دندانهای دائمی
پوسیدگی شدید یا عفونت دندانهای شیری ممکن است به جوانه دندان دائمی زیر آن آسیب بزند. همچنین، پوسیدگی در سالهای نخست زندگی میتواند احتمال پوسیدگی دندانهای دائمی را نیز افزایش دهد.
نشانههای طبیعی افتادن دندان شیری چیست؟
افتادن دندان شیری معمولاً بخشی تدریجی از رشد کودک است. نشانههای زیر اغلب طبیعی هستند:
- دندان بهتدریج لق میشود.
- کودک هنگام غذاخوردن یا لمسکردن، حرکت دندان را احساس میکند.
- ممکن است مقدار کمی خونریزی پس از افتادن دندان دیده شود.
- دندان دائمی ممکن است پیش از افتادن کامل دندان شیری، از پشت یا کنار آن دیده شود.
- لثه اطراف دندان معمولاً درد شدید، تورم زیاد یا ترشح چرکی ندارد.
کودک چگونه با دندان لق رفتار کند؟
به کودک آموزش دهید:
- دندان را با زبان یا انگشت تمیز، بهآرامی حرکت دهد.
- دندان را بهزور نکشد.
- از گازگرفتن اشیای سفت برای بیرونآوردن دندان استفاده نکند.
- پس از افتادن دندان، دهان را با آب تمیز بشوید.
- در صورت خونریزی، یک گاز استریل یا دستمال تمیز را حدود ۱۰ دقیقه روی محل فشار دهد.
مثال کاربردی:
اگر دندان پیشین کودک در ۶ یا ۷سالگی کمی لق شده است، اما کودک تب، تورم یا درد شدید ندارد، معمولاً میتوان اجازه داد دندان خودبهخود بیفتد. در این شرایط، کشیدن اجباری دندان لازم نیست.
دندان دائمی چه زمانی میروید؟
نخستین دندانهای دائمی معمولاً حدود ۶سالگی ظاهر میشوند. دندانهای آسیای اول دائمی در انتهای دندانهای شیری درمیآیند و جای دندان شیری را نمیگیرند؛ به همین دلیل، گاهی والدین متوجه نمیشوند که این دندانها دائمی هستند.
بیشتر دندانهای دائمی تا پایان دوره نوجوانی میرویند. دندانهای عقل ممکن است دیرتر ظاهر شوند و در بعضی افراد اصلاً تشکیل نشوند یا نیاز به درمان داشته باشند.
جدول تقریبی رویش دندانهای دائمی
| نوع دندان دائمی | فک بالا | فک پایین |
|---|---|---|
| آسیای اول | ۶ تا ۷سالگی | ۶ تا ۷سالگی |
| پیشین مرکزی | ۷ تا ۸سالگی | ۶ تا ۷سالگی |
| پیشین کناری | ۸ تا ۹سالگی | ۷ تا ۸سالگی |
| نیش | ۱۱ تا ۱۲سالگی | ۹ تا ۱۰سالگی |
| آسیای کوچک اول | ۱۰ تا ۱۱سالگی | ۱۰ تا ۱۲سالگی |
| آسیای کوچک دوم | ۱۰ تا ۱۲سالگی | ۱۱ تا ۱۲سالگی |
| آسیای دوم | ۱۲ تا ۱۳سالگی | ۱۱ تا ۱۳سالگی |
| دندان عقل | حدود ۱۷ تا ۲۱سالگی | حدود ۱۷ تا ۲۱سالگی |
سن رویش ممکن است بین کودکان تفاوت داشته باشد. تفاوت چندماهه معمولاً بهتنهایی نشانه مشکل نیست، اما اگر دندانی بسیار دیرتر از دندان مشابه در سمت دیگر بروید، مراجعه به دندانپزشک ضروری است.
اگر دندان دائمی پشت دندان شیری رویید چه کنیم؟
گاهی دندان دائمی، بهویژه دندانهای پیشین پایین، پشت دندان شیری ظاهر میشود. این وضعیت در میان کودکان نسبتاً شایع است و گاهی به آن «دندان کوسهای» گفته میشود.
در بسیاری از موارد، دندان شیری پس از مدتی لقتر میشود و میافتد. سپس زبان و فشار طبیعی لب و گونه به حرکت دندان دائمی به سمت جای مناسب کمک میکند.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر بهتر است کودک معاینه شود:
- دندان شیری هنوز محکم است، اما دندان دائمی کاملاً نمایان شده است.
- دندان دائمی چند هفته تا چند ماه پس از افتادن دندان شیری، در موقعیت نامناسب باقی مانده است.
- دندان دائمی در جای غیرطبیعی، مانند سقف دهان یا سمت بیرونی لثه، میروید.
- رویش دندان یک سمت با سمت دیگر تفاوت زیادی دارد.
- کودک درد، تورم، بوی بد دهان یا ترشح دارد.
کار نادرست:
والدین نباید دندان شیری را بدون معاینه و با فشار زیاد بکشند. گاهی دندان هنوز ریشهای دارد که باید بررسی شود و گاهی دندان دائمی به دلیل کمبود فضا نیاز به ارزیابی دقیقتری دارد.
مراقبت از دهان و دندان هنگام افتادن دندانهای شیری
افتادن دندان به این معنا نیست که کودک میتواند مراقبت از دهان را متوقف کند. محل دندان افتاده، دندانهای شیری باقیمانده و دندانهای دائمی تازهروییده همگی باید تمیز شوند.
مسواکزدن را ادامه دهید
کودک باید روزی دو بار، صبح و شب، دندانهای خود را با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار مسواک بزند. مسواکزدن شبانه اهمیت ویژهای دارد، زیرا در طول خواب جریان بزاق کاهش مییابد.
هنگام مسواکزدن:
- دندانها، خط لثه، سطح داخلی دندانها و دندانهای انتهایی را تمیز کنید.
- مسواک را با فشار زیاد روی لثه نکشید.
- اگر محل دندان افتاده حساس است، اطراف آن را با ملایمت تمیز کنید.
- پس از مسواک، کودک باید خمیردندان را بیرون بریزد و تا حد امکان دهان را با آب زیاد نشوید.
مقدار مناسب خمیردندان فلورایددار
| سن کودک | مقدار تقریبی خمیردندان | میزان کمک والدین |
|---|---|---|
| از رویش نخستین دندان تا کمتر از ۳سال | لایه بسیار نازک، بهاندازه دانه برنج | والد باید مسواک بزند یا کاملاً کمک کند |
| ۳ تا ۶سال | بهاندازه یک نخود | کودک با نظارت والد مسواک بزند |
| بالاتر از ۶سال | مقدار معمول متناسب با اندازه مسواک | نظارت تا زمانی که مهارت کافی ایجاد شود |
کودک نباید خمیردندان را قورت دهد. والدین باید خمیردندان را روی مسواک کودک قرار دهند و تا زمانی که کودک توانایی کافی پیدا نکرده است، مسواکزدن او را کنترل یا تکمیل کنند.
در کودکان کمسن، درباره نوع خمیردندان، میزان فلوراید و وضعیت فلوراید آب محل زندگی با دندانپزشک مشورت کنید.
آیا نخدندان برای کودکان لازم است؟
بله. هرگاه دو دندان کودک در کنار هم قرار بگیرند و موهای مسواک به فضای بین آنها نرسد، استفاده از نخدندان اهمیت پیدا میکند.
والدین معمولاً باید تا زمانی که کودک مهارت حرکتی کافی پیدا کند، نخدندانکشیدن را انجام دهند یا به او کمک کنند. نخدندان را با فشار وارد لثه نکنید؛ آن را بهآرامی میان دندانها حرکت دهید و به شکل حرف «C» دور هر دندان قرار دهید.
مثال کاربردی برای خانه
اگر دندانهای آسیای کودک به هم چسبیدهاند، حتی مسواکزدن دقیق هم ممکن است فضای بین آنها را تمیز نکند. در این حالت، نخدندان شبانه میتواند از گیرکردن مواد غذایی و شروع پوسیدگی بین دندانها جلوگیری کند.
مراقبت از دندانهای آسیای دائمی؛ دندانهایی که جایگزین نمیشوند
دندان آسیای اول دائمی معمولاً حدود ۶سالگی در انتهای دهان میروید. این دندان جای هیچ دندان شیری را نمیگیرد و به همین دلیل ممکن است خانواده تصور کنند که دندان شیری است.
این دندانها اهمیت زیادی دارند، زیرا:
- در جویدن نقش مهمی دارند.
- در تنظیم ارتفاع و هماهنگی فک مؤثرند.
- شیارهای عمیق سطح آنها محل تجمع پلاک و مواد غذایی است.
- پوسیدگی آنها ممکن است خیلی زود آغاز شود.
سیلانت دندانی چیست؟
سیلانت یا شیارپوش، مادهای محافظ است که دندانپزشک روی شیارهای عمیق دندانهای آسیای دائمی قرار میدهد. این ماده میتواند خطر پوسیدگی سطح جونده را کاهش دهد، اما جایگزین مسواک، نخدندان و کاهش مصرف قند نیست.
از دندانپزشک بپرسید آیا کودک شما برای سیلانت دندانهای آسیای دائمی مناسب است یا نه.
تغذیه مناسب برای سلامت دندانهای شیری و دائمی
دفعات مصرف مواد قندی بهاندازه مقدار قند اهمیت دارد. هر بار مصرف نوشیدنی یا خوراکی شیرین، محیط دهان را برای مدتی اسیدی میکند و تکرار این وضعیت خطر پوسیدگی را افزایش میدهد.
انتخابهای مناسبتر
- آب ساده
- شیر ساده
- میوه کامل بهجای آبمیوه
- سبزیجات تازه
- ماست ساده
- پنیر
- مغزهای بدون نمک برای کودکان بزرگتر و در شرایطی که خطر خفگی وجود نداشته باشد
خوراکیهایی که باید محدود شوند
- آبمیوه و نوشیدنیهای شیرین
- نوشابه و نوشیدنیهای انرژیزا
- شکلات و آبنبات چسبنده
- بیسکویت و کیکهای شیرین
- میوه خشک چسبنده
- شیر یا نوشیدنی شیرین در شیشه هنگام خواب
بهتر است مواد شیرین، در صورت مصرف، همراه وعده غذایی و نه بهصورت مکرر در طول روز مصرف شوند.
مثال کاربردی:
دادن یک تکه شکلات پس از ناهار و سپس مسواکزدن، از خوردن چندین بار شکلات و بیسکویت در فاصلههای مختلف روز کمخطرتر است.
افتادن دندان شیری بر اثر ضربه
کودکان در زمین بازی، هنگام ورزش، دویدن یا برخورد با وسایل ممکن است به دهان و دندان خود ضربه بزنند. آسیب دندان شیری گاهی به دندان دائمی زیر آن نیز آسیب میرساند؛ بنابراین حتی اگر دندان فقط لق شده باشد، ارزیابی دندانپزشک اهمیت دارد.
در صورت ضربه چه کنیم؟
- کودک را آرام کنید.
- دهان را با آب تمیز بررسی و در صورت نیاز بهآرامی بشویید.
- اگر خونریزی وجود دارد، گاز تمیز را با فشار ملایم روی محل قرار دهید.
- برای کاهش تورم، کمپرس سرد را بیرون گونه بگذارید.
- دندان آسیبدیده را فشار ندهید و آن را دستکاری نکنید.
- در اولین فرصت با دندانپزشک تماس بگیرید.
اگر دندان شیری کامل بیرون افتاد
دندان شیری را هرگز دوباره داخل لثه قرار ندهید. بازگرداندن دندان شیری ممکن است به دندان دائمی در حال رشد آسیب بزند. دندان را نگه دارید و کودک را برای ارزیابی به دندانپزشک برسانید.
اگر دندان دائمی بیرون افتاد
بیرونافتادن دندان دائمی یک وضعیت اورژانسی دندانپزشکی است. دندان را فقط از قسمت تاج بگیرید، نه ریشه. در صورت امکان، آن را با شیر، سرم شستوشو یا بزاق تمیز نگه دارید و فوراً با دندانپزشک یا مرکز اورژانس دندانپزشکی تماس بگیرید.
دندان دائمی را بدون راهنمایی متخصص با مواد شوینده، الکل یا محلولهای خانگی تمیز نکنید.
چه علائمی نیازمند مراجعه سریع به دندانپزشک هستند؟
در صورت مشاهده هرکدام از علائم زیر، مراجعه را به تأخیر نیندازید:
- درد شدید یا مداوم
- تورم صورت یا لثه
- تب همراه با درد دندان
- ترشح چرک یا بوی بد مداوم دهان
- خونریزیای که با فشار ملایم متوقف نمیشود
- شکستگی یا تغییر رنگ ناگهانی دندان
-شدن دندان بدون ضربه و بدون نزدیکبودن به زمان طبیعی افتادن
- بیرونزدن دندان دائمی در موقعیت غیرطبیعی
- نیامدن دندان دائمی مدت زیادی پس از افتادن دندان شیری
- مشکل در بازکردن دهان، بلع یا تنفس
- آسیب به لب، زبان، فک یا صورت همراه با ضربه دندانی
تورم صورت، دشواری تنفس یا بلع و خونریزی شدید نیازمند رسیدگی فوری هستند.
نقش والدین در شکلگیری عادتهای درست
کودکان بیشتر از توصیههای شفاهی، رفتار بزرگسالان را تقلید میکنند. والدین میتوانند با چند رفتار ساده، مراقبت از دندان را به عادت روزانه تبدیل کنند:
مسواکزدن خانوادگی
والد و کودک میتوانند صبح و شب همزمان مسواک بزنند. این کار مسواکزدن را از یک دستور روزانه به بخشی طبیعی از برنامه خانواده تبدیل میکند.
استفاده از زبان ساده
بهجای ترساندن کودک از دندانپزشک، میتوانید بگویید:
- «دندانپزشک دندانهایت را میشمارد و تمیزبودن آنها را بررسی میکند.»
- «با هم میرویم تا مطمئن شویم دندان دائمی جای کافی برای رشد دارد.»
- «اگر دندانت درد دارد، دندانپزشک کمک میکند دردش کمتر شود.»
از وعدههای غیرواقعی مانند «اصلاً درد ندارد» نیز بهتر است پرهیز کنید؛ زیرا ممکن است اعتماد کودک از بین برود.
تشویق، نه تنبیه
برای تشویق کودک میتوان از جدول ساده عادتها استفاده کرد؛ اما شیرینی و شکلات نباید جایزه اصلی باشند. انتخاب داستان، برچسب، زمان بازی یا فعالیت مورد علاقه میتواند گزینه مناسبتری باشد.
نقش آموزگار در مدرسه
آموزگار معمولاً نخستین فردی است که ممکن است در مدرسه متوجه درد دندان، آسیب دهانی یا ناراحتی کودک شود.
کارهایی که آموزگار میتواند انجام دهد
- به شکایت کودک از دنداندرد توجه کند.
- کودک را بهدلیل ظاهر دندانهایش خجالتزده نکند.
- در صورت ضربه، خانواده را همان روز مطلع کند.
- در فعالیتهای ورزشی، استفاده از محافظ دهان را برای کودکان در معرض خطر توصیه کند.
- خوراکیهای شیرین را بهعنوان پاداش همیشگی استفاده نکند.
- به کودک اجازه دهد در صورت درد یا خونریزی، آب بنوشد و استراحت کند.
- در صورت تورم، خونریزی شدید یا آسیب جدی، پیگیری فوری پزشکی را به خانواده یادآوری کند.
نمونه موقعیت در مدرسه
اگر دندان کودک هنگام بازی کنده شد، آموزگار نباید دندان شیری را دوباره داخل دهان قرار دهد. باید محل آسیب را با گاز تمیز فشار دهد، دندان را جداگانه نگه دارد، نوع دندان را تا حد امکان مشخص کند و خانواده را برای تماس فوری با دندانپزشک در جریان بگذارد.
برنامه روزانه پیشنهادی برای مراقبت از دندان کودک
| زمان | اقدام پیشنهادی |
|---|---|
| صبح | مسواکزدن با خمیردندان فلورایددار |
| بعد از صبحانه | نوشیدن آب و پرهیز از خوراکیهای شیرین چسبنده |
| مدرسه | استفاده از بطری آب و میانوعده کمقند |
| بعد از ناهار | شستوشوی دهان با آب، در صورت امکان |
| عصر | محدودکردن خوراکیهای شیرین و چسبنده |
| شب | نخدندان برای فضاهای بسته و مسواکزدن پیش از خواب |
| دورهای | معاینه منظم طبق نظر دندانپزشک |
باورهای نادرست درباره افتادن دندانهای شیری
«چون دندان شیری میافتد، درمان پوسیدگی آن لازم نیست»
پوسیدگی دندان شیری میتواند باعث درد، عفونت، اختلال در غذاخوردن و آسیب به دندان دائمی شود. زمان باقیمانده تا افتادن دندان باید توسط دندانپزشک ارزیابی شود.
«دندان دائمی را باید با فشار زیاد سر جای خود کشید»
فشار دادن یا دستکاری دندان دائمی میتواند به لثه و بافتهای اطراف آسیب بزند. جایگاه دندان باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
«اگر کودک درد ندارد، پوسیدگی هم ندارد»
پوسیدگی در مراحل اولیه ممکن است بدون درد باشد. معاینههای منظم برای شناسایی زودهنگام مشکل ضروری است.
«شیرینی فقط وقتی مضر است که زیاد خورده شود»
تکرار مصرف خوراکیهای شیرین در طول روز، حتی در مقدار کم، میتواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد»
نخستینپزشکی را باید تا زمان درد به تأخیر انداخت»
نخستین معاینه بهتر است با رویش نخستین دندان و حداکثر تا یکسالگی انجام شود. مراجعه زودهنگام، فرصت آموزش و پیشگیری را فراهم میکند.
نخستین مراجعه به دندانپزشک چه زمانی باشد؟
بر اساس توصیه آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا، نخستین معاینه باید هنگام رویش نخستین دندان و حداکثر تا ۱۲ماهگی انجام شود. این مراجعه فقط برای درمان نیست؛ دندانپزشک میتواند موارد زیر را بررسی کند:
- روند رویش دندانها
- پوسیدگی یا لکههای اولیه
- سلامت لثه
- عادتهای تغذیهای
- استفاده از شیشه یا پستانک
- میزان دریافت فلوراید
- روش صحیح مسواکزدن
- خطر نامرتبی یا کمبود فضا
- نیاز احتمالی به فلورایدتراپی یا شیارپوش
فاصله مراجعههای بعدی بر اساس خطر پوسیدگی و وضعیت دهان کودک تعیین میشود. برخی کودکان به معاینههای ششماهه و برخی به مراجعههای نزدیکتر نیاز دارند.
چکلیست والدین و آموزگاران
والدین
- [ ] دندانهای کودک روزی دو بار تمیز میشود.
- [ ] مقدار خمیردندان متناسب با سن کودک است.
- [ ] کودک خمیردندان را قورت نمیدهد.
- [ ] فضاهای بین دندانها تمیز میشوند.
- [ ] نوشیدنی اصلی کودک آب ساده است.
- [ ] خوراکیهای شیرین به دفعات کمتری مصرف میشوند.
- [ ] نخستین مراجعه به دندانپزشک انجام شده است.
- [ ] دندانهای آسیای دائمی بررسی و در صورت نیاز سیلانت شدهاند.
- [ ] شماره تماس دندانپزشک در دسترس خانواده است.
آموزگاران
- [ ] درد دندان کودک جدی گرفته میشود.
- [ ] در صورت ضربه، خانواده سریع مطلع میشود.
- [ ] دندان شیری کندهشده دوباره در دهان قرار نمیگیرد.
- [ ] کودکان هنگام ورزش از تجهیزات محافظتی مناسب استفاده میکنند.
- [ ] شیرینی بهعنوان پاداش روزانه استفاده نمیشود.
- [ ] کودک در صورت نیاز به آب، استراحت یا مراجعه به بهداری دسترسی دارد.
پرسشهای متداول درباره افتادن دندانهای شیری و رویش دندانهای دائمی
افتادن دندان شیری از چه سنی شروع میشود؟
در بیشتر کودکان، افتادن دندانهای شیری از حدود ۶سالگی آغاز میشود؛ اما تفاوت فردی طبیعی است. برخی کودکان کمی زودتر یا دیرتر این مرحله را تجربه میکنند.
اگر دندان شیری کودک زودتر از موعد بیفتد چه باید کرد؟
اگر دندان بهدلیل پوسیدگی، عفونت یا ضربه زودتر از زمان طبیعی از دست رفته است، کودک باید معاینه شود. دندانپزشک ممکن است برای حفظ فضای دندان دائمی، استفاده از فضانگهدار را بررسی کند.
آیا لقشدن دندان شیری دردناک است؟
لقشدن طبیعی معمولاً درد شدید ایجاد نمیکند. درد زیاد، تورم، تب یا ترشح میتواند نشانه پوسیدگی، عفونت یا آسیب باشد و نیاز به بررسی دارد.
چرا دندان دائمی کج یا پشت دندان شیری میروید؟
کمبود فضا، تفاوت زمان افتادن دندان شیری، مسیر رویش دندان و عوامل ژنتیکی میتوانند در این وضعیت نقش داشته باشند. گاهی دندان با افتادن دندان شیری بهتدریج در جای مناسب قرار میگیرد، اما در صورت ماندگاری باید بررسی شود.
آیا دندانهای دائمی تازهروییده نیاز به مراقبت بیشتری دارند؟
بله. دندانهای دائمی تازهروییده، بهخصوص دندانهای آسیای اول، ممکن است شیارهای عمیقی داشته باشند و بیشتر در معرض گیرکردن مواد غذایی و پوسیدگی باشند. مسواکزدن دقیق، فلوراید و بررسی امکان استفاده از سیلانت اهمیت دارد.
اگر دندان شیری بر اثر ضربه کنده شود، میتوان آن را دوباره سر جای خود گذاشت؟
خیر. دندان شیری کندهشده نباید دوباره در لثه قرار داده شود؛ زیرا ممکن است به دندان دائمی زیر آن آسیب برسد. کودک باید هرچه زودتر توسط دندانپزشک معاینه شود.
آیا کودک باید بعد از افتادن دندان، مسواک بزند؟
بله، اما محل آسیبدیده باید با ملایمت تمیز شود. قطع کامل بهداشت دهان میتواند باعث تجمع پلاک و التهاب لثه شود.
چه زمانی رویش دیرهنگام دندان دائمی نگرانکننده است؟
اگر دندان مشابه در سمت دیگر مدت زیادی است روییده، اما دندان مقابل ظاهر نشده است؛ یا اگر دندان شیری باقی مانده و دندان دائمی در موقعیت نامناسب رشد میکند، مراجعه به دندانپزشک لازم است.
جمعبندی
افتادن دندانهای شیری و رویش دندانهای دائمی، فرایندی طبیعی اما مهم در رشد کودک است. دندانهای شیری باید تا زمان طبیعی خود سالم بمانند، زیرا در جویدن، گفتار، حفظ فضای فک و هدایت دندانهای دائمی نقش دارند.
مهمترین کارهایی که والدین و آموزگاران باید انجام دهند عبارتاند از:
- مسواکزدن روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار
- کمک و نظارت بر مسواکزدن کودکان
- تمیزکردن فضاهای بین دندانها
- محدودکردن دفعات مصرف خوراکیهای شیرین
- توجه ویژه به دندانهای آسیای اول دائمی
- مراجعه زودهنگام و منظم به دندانپزشک
- مراجعه فوری پس از ضربه، شکستگی، تورم یا بیرونافتادن دندان
- قرارندادن دندان شیری کندهشده در جای خود
مراقبت درست از دندانهای شیری، سرمایهگذاری برای سلامت دهان، اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی کودک در سالهای بعد است.
منابع
-
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Oral Health Tips for Children.
https://www.cdc.gov/oral-health/prevention/oral-health-tips-for-children.html
-
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 2024 Oral Health Surveillance Report: Selected Findings.
https://www.cdc.gov/oral-health/php/2024-oral-health-surveillance-report/selected-findings.html
-
American Dental Association, MouthHealthy. Eruption Charts.
-
American Dental Association, MouthHealthy. Baby Teeth.
-
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Guideline on Periodicity of Examination, Preventive Dental Services, Anticipatory Guidance/Counseling, and Oral Treatment for Infants, Children, and Adolescents.
-
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Early Childhood Caries: Classifications, Consequences, and Preventive Strategies.
-
American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD). Policy on Use of Fluoride.
https://www.aapd.org/research/oral-health-policies--recommendations/use-of-fluoride/
-
National Health Service (NHS). Knocked-out tooth.
-
NHS inform Scotland. Broken or knocked-out tooth.
نویسنده
دسته
لینک کوتاه