رفلاکس معده در نوزادان: تفاوت رفلاکس طبیعی با بیماری و نحوه کنترل آن

چرا رفلاکس در نوزادان شایع است؟

چند دلیل اصلی دارد:

1) نارس بودن دریچه بین مری و معده

این دریچه هنوز کامل قوی نشده و محتویات معده راحت‌تر برمی‌گردد.

2) تغذیه مایع

شیر راحت‌تر از غذای جامد بالا می‌آید.

3) خوابیدن زیاد نوزاد

نوزاد بیشتر وقتش را در حالت خوابیده می‌گذراند.

4) حجم زیاد شیر

اگر نوزاد بیش از حد شیر بخورد، احتمال بالا آوردن بیشتر می‌شود.

علائم رفلاکس نوزاد

علائم شایع و نسبتاً طبیعی

• بالا آوردن شیر بعد از تغذیه
• برگشت مقدار کمی شیر از دهان
• قورت دادن مکرر
• کمی بی‌قراری بعد از شیر

علائم نگران‌کننده

• استفراغ جهنده
• امتناع از شیر
• گریه شدید و مکرر
• قوس دادن کمر هنگام شیر خوردن
• وزن نگرفتن
• سرفه یا خس‌خس مکرر
• کبود شدن یا وقفه تنفسی

چه نوزادانی بیشتر رفلاکس دارند؟

• نوزادان زیر ۶ ماه
• نوزادان نارس
• نوزادانی که زیاد و سریع شیر می‌خورند
• نوزادانی که در هر وعده حجم زیادی شیر می‌گیرند
• نوزادانی که تکنیک تغذیه در آن‌ها مناسب نیست

نحوه کنترل رفلاکس نوزاد در خانه

در اغلب موارد، کنترل رفلاکس با چند اقدام ساده و علمی امکان‌پذیر است.

1) وعده‌های کمتر و دفعات بیشتر

اگر نوزاد با حجم زیاد شیر می‌خورد، بهتر است وعده‌ها کوچک‌تر و تعدادشان بیشتر شود.

مثال کاربردی:

به‌جای اینکه نوزاد در یک وعده خیلی زیاد بخورد و بعد زیاد بالا بیاورد، ممکن است تقسیم همان مقدار در دفعات بیشتر بهتر تحمل شود.

2) آروغ گرفتن حین و بعد از شیر

آروغ گرفتن کمک می‌کند هوای بلعیده‌شده خارج شود.

زمان مناسب:

• وسط تغذیه
• آخر تغذیه
• هر وقت نوزاد بی‌قرار شد

3) نگه داشتن نوزاد در وضعیت عمودی

بعد از شیر دادن، نوزاد را حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه عمودی نگه دارید.

نکته:

این کار هم برای شیر مادر و هم شیر خشک مفید است.

4) پرهیز از فشار روی شکم

• بلافاصله بعد از شیر، نوزاد را در صندلی‌های خمیده یا کریر خیلی تنگ نگذارید
• لباس و پوشک نباید بیش از حد تنگ باشند

5) بررسی تکنیک شیردهی

اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه می‌شود:

• گرفتن درست سینه مهم است
• مکیدن باید آرام و مؤثر باشد

اگر با شیر خشک تغذیه می‌شود:

• سرشیشه مناسب سن استفاده شود
• سوراخ سرشیشه خیلی بزرگ نباشد
• شیشه در زاویه درست نگه داشته شود

6) حفظ آرامش هنگام تغذیه

• محیط آرام باشد
• نوزاد با عجله شیر نخورد
• بعد از گریه شدید، بلافاصله تغذیه نکنید اگر می‌شود کمی آرامش پیدا کند

7) خواباندن نوزاد به پشت، اما بعد از تغذیه با مراقبت

نوزاد باید برای خواب به پشت خوابانده شود.

بالا بردن امن و اصولی تنها باید با نظر پزشک انجام شود، نه با بالش یا شیب‌دادن غیرایمن تخت.

چه کارهایی نباید انجام داد؟

آیا دارو لازم است؟

در بسیاری از نوزادان، دارو لازم نیست.

اگر نوزاد فقط کمی بالا می‌آورد ولی:

• خوب شیر می‌خورد
• آرام است
• وزن می‌گیرد

معمولاً مراقبت حمایتی کافی است.

اما اگر علائم به نفع GERD باشد، پزشک ممکن است بر اساس شرایط تصمیم بگیرد.

نکته مهم: داروهای کاهنده اسید برای همه نوزادان مفید نیستند و باید فقط با تشخیص پزشک استفاده شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

علائم هشدار

• استفراغ جهنده و شدید
• سبز بودن استفراغ
• خون در استفراغ
• وزن نگرفتن
• بی‌حالی
• مشکل تنفس
• سرفه‌های مکرر
• شیر نخوردن یا کم‌خوردن واضح
• تب یا علائم بیماری دیگر

جدول: علائم طبیعی و علائم هشدار

نقش پدر و مادر و مربی در کنترل رفلاکس

برای والدین

• الگوی تغذیه را یادداشت کنید
• مقدار بالا آوردن را ثبت کنید
• وزن‌گیری نوزاد را پیگیری کنید
• در صورت نگرانی از پزشک کمک بگیرید

برای مربی یا مراقب

• بعد از شیر، نوزاد را عمودی نگه دارید
• مراقب علائم خفگی یا بی‌قراری شدید باشید
• وعده‌ها را با والدین هماهنگ کنید
• هر تغییر غیرعادی را گزارش دهید

مثال‌های کاربردی روزمره

مثال 1

نوزاد ۲ ماهه بعد از هر بار شیر خوردن کمی شیر از گوشه دهانش بیرون می‌آید، اما آرام است و خوب وزن می‌گیرد.

این حالت معمولاً رفلاکس طبیعی است.

مثال 2

نوزاد بعد از شیر خوردن قوس می‌دهد، گریه می‌کند، شیر را پس می‌زند و وزنش کم شده است.

این حالت می‌تواند به نفع بیماری رفلاکس باشد و نیاز به بررسی دارد.

مثال 3

نوزاد با شیشه شیر خیلی سریع می‌خورد و بعد دچار سرفه و بالا آوردن می‌شود.

احتمالاً مشکل در سرعت تغذیه یا سرشیشه است.

جدول خلاصه راهکارهای کنترل رفلاکس